Trauma pojedyncza i trauma złożona
Po trudnym zdarzeniu większość ludzi przez pewien czas odczuwa niepokój, ma kłopot ze snem, wraca myślami do tego, co się stało. U części osób objawy nie słabną, a wręcz się utrwalają. Wtedy mówimy o zespole stresu pourazowego (PTSD), którego typowe elementy to:
- natrętne wspomnienia, koszmary, wrażenie ponownego przeżywania,
- unikanie miejsc, ludzi i myśli kojarzących się ze zdarzeniem,
- stałe poczucie zagrożenia, nadmierna czujność, łatwe wystraszenie się,
- trudności ze snem i koncentracją.
Trauma złożona dotyczy zwykle długotrwałych, powtarzających się doświadczeń, często w dzieciństwie. Oprócz objawów PTSD pojawiają się trudności w regulowaniu emocji, poczucie wstydu i bezwartościowości oraz problemy w bliskich relacjach. Leczenie trwa wtedy dłużej i wymaga szczególnej uważności.
Fazowy model leczenia - dlaczego stabilizacja jest pierwsza
W terapii traumy od lat stosuje się podejście fazowe. Jego sens jest prosty: nie otwiera się bolesnych wspomnień, dopóki człowiek nie ma zasobów, by je udźwignąć.
- Stabilizacja - nauka rozpoznawania i regulowania pobudzenia, techniki ugruntowania, poprawa snu, budowanie poczucia bezpieczeństwa w relacji z terapeutą i w codziennym życiu.
- Przetwarzanie - praca z samymi wspomnieniami traumatycznymi przy użyciu metod takich jak EMDR czy terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie.
- Integracja - odbudowa relacji, planów i poczucia sensu, wzmocnienie tego, co udało się osiągnąć.
Jeśli ktoś proponuje Ci „przepracowanie całej traumy na jednej sesji” bez etapu stabilizacji, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy.
Metody stosowane w terapii traumy
- EMDR - terapia z wykorzystaniem naprzemiennej stymulacji (np. ruchów gałek ocznych) podczas przywoływania wspomnienia. Uznawana w wytycznych klinicznych za jedną z metod leczenia PTSD. Prowadzić ją powinna osoba po odpowiednim szkoleniu.
- Terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie - praca z przekonaniami, unikaniem i wspomnieniami w ustrukturyzowany sposób.
- Terapia schematu - szczególnie pomocna przy traumie złożonej i długotrwałych wzorcach wyniesionych z dzieciństwa. Pracuje z trybami, potrzebami i przekonaniami na temat siebie.
- Podejścia skoncentrowane na ciele - wspierają regulację układu nerwowego, zwłaszcza na etapie stabilizacji.
- Farmakoterapia - bywa pomocna przy nasilonych objawach lęku, depresji lub bezsenności; decyzję podejmuje psychiatra.
Żadna z metod nie jest „najlepsza dla wszystkich”. Liczy się dopasowanie do osoby, rodzaju traumy i etapu leczenia, a także jakość relacji terapeutycznej.
Ośrodek terapii traumy czy terapia ambulatoryjna?
Większość osób z PTSD leczy się ambulatoryjnie, spotykając się z terapeutą regularnie przez wiele miesięcy. Pobyt stacjonarny lub dzienny rozważa się, gdy:
- objawy uniemożliwiają pracę i codzienne funkcjonowanie,
- współwystępuje depresja, uzależnienie lub silne zachowania autodestrukcyjne,
- środowisko domowe nie zapewnia bezpieczeństwa,
- terapia ambulatoryjna nie przynosi poprawy.
W Polsce część oddziałów leczenia nerwic i dziennych oddziałów psychiatrycznych pracuje z pacjentami po traumie, a w sektorze prywatnym działają programy specjalizujące się w tym obszarze. Przy traumie współwystępującej z uzależnieniem ważne jest, by ośrodek umiał pracować z oboma problemami jednocześnie. Na NFZ zacznij od psychiatry, do którego nie potrzebujesz skierowania, lub od centrum zdrowia psychicznego, jeśli działa w Twojej okolicy. Placówki wyszukasz w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć”.
Pytania do terapeuty lub ośrodka
- Jakie ma Pan/Pani wykształcenie i szkolenie w pracy z traumą?
- Czy pracuje Pan/Pani pod superwizją?
- Jak wygląda etap stabilizacji i po czym poznamy, że możemy przejść dalej?
- Co zrobimy, jeśli między sesjami poczuję się gorzej?
- Czy w razie potrzeby współpracuje Pan/Pani z psychiatrą?
Dobry terapeuta traumy nie spieszy się, tłumaczy, co robi, i szanuje Twoje tempo. Masz prawo przerwać ćwiczenie, zadać pytanie i powiedzieć „stop”.
Przebieg pracy w Hipnoza4You
Hipnoterapię w pracy z traumą stosujemy ostrożnie i przede wszystkim jako narzędzie stabilizacji: do nauki wyciszania ciała, budowania wewnętrznego „bezpiecznego miejsca”, poprawy snu i zmniejszenia nadmiernej czujności. Gdy osoba jest w psychoterapii traumy, planujemy sesje w porozumieniu z jej terapeutą lub psychiatrą.
Proces zaczyna się od konsultacji diagnostycznej (750 zł, 90 minut), w której oceniamy, czy hipnoza jest w danym momencie bezpieczna i pomocna. Następnie ustalamy plan, zwykle 3-12 sesji. Sesja 90 minut kosztuje 750 zł, 60 minut 500 zł, a przy dłuższej współpracy możliwy jest Pakiet Głęboka Zmiana (12 sesji i 3 mentoringi) za 8 100 zł. Sesje prowadzimy stacjonarnie w Krakowie i Nowym Targu oraz online. Więcej przeczytasz na stronie hipnoterapia traumy i PTSD. Diagnostyką neuropsychologiczną i psychoterapią zajmuje się siostrzana placówka Centrum Leczenia.
Kiedy hipnoza nie wystarczy / bezpieczeństwo
Przy traumie złożonej, nasilonej dysocjacji, samookaleczeniach, myślach samobójczych lub współistniejącym uzależnieniu hipnoza nie może być główną formą pomocy. Nie stosujemy jej przy ciężkich zaburzeniach dysocjacyjnych, zaburzeniach psychotycznych, schizofrenii, chorobie dwubiegunowej w fazie manii, ciężkiej depresji z myślami samobójczymi oraz u osób pod wpływem substancji. Przy padaczce potrzebna jest konsultacja lekarska. Nie prowadzimy regresji do traumatycznych wspomnień bez przygotowania i stabilizacji. W kryzysie dzwoń: 112, 116 123 lub 800 70 2222, a młodzież pod 116 111.
Najczęstsze pytania
Czy na terapię traumy potrzebne jest skierowanie?
Do psychiatry w ramach NFZ skierowanie nie jest potrzebne, a psychiatra może skierować Cię dalej, na przykład na psychoterapię lub oddział dzienny. Do psychologa w poradni zdrowia psychicznego zwykle potrzebne jest skierowanie. Prywatnie możesz umówić się bezpośrednio.
Ile trwa terapia PTSD?
Przy traumie pojedynczej ustrukturyzowane terapie trwają zwykle kilka miesięcy. Przy traumie złożonej proces bywa znacznie dłuższy, bo wymaga rozbudowanej stabilizacji i pracy nad relacjami. Tempo zależy od osoby i nie warto go przyspieszać na siłę.
Czym jest EMDR i czy jest bezpieczne?
EMDR to metoda terapii traumy łącząca przywoływanie wspomnienia z naprzemienną stymulacją, na przykład ruchami gałek ocznych. Jest opisana w wytycznych klinicznych dotyczących PTSD. Bezpieczna jest wtedy, gdy prowadzi ją przeszkolony terapeuta i poprzedza ją odpowiednie przygotowanie.
Czy hipnoza może przywołać wyparte wspomnienia?
Wspomnienia pojawiające się w hipnozie nie są wierną rejestracją przeszłości i mogą być zniekształcone. Dlatego nie używamy hipnozy do odtwarzania faktów ani poszukiwania ukrytych zdarzeń. W pracy z traumą stosujemy ją głównie do stabilizacji i regulacji emocji.
Czy trauma z dzieciństwa może wpływać na dorosłe życie?
Tak, długotrwałe trudne doświadczenia w dzieciństwie mogą wpływać na poczucie własnej wartości, relacje, regulację emocji i zdrowie. Dobra wiadomość jest taka, że psychoterapia, w tym terapia schematu, pozwala stopniowo zmieniać te wzorce również w dorosłości.
Co robić, gdy wspomnienia wracają w nocy?
Zadbaj o stałą porę snu, ogranicz alkohol i ekrany wieczorem, przygotuj prostą technikę ugruntowania, na przykład nazywanie przedmiotów w pokoju. Jeśli koszmary utrzymują się tygodniami, porozmawiaj z psychiatrą lub psychoterapeutą o leczeniu. Wsparcie w nocy zapewniają telefony 116 123 i 800 70 2222.
Umów konsultację diagnostyczną
Pierwsze spotkanie to 90 minut wywiadu, ustalenia celu i pierwszej, lekkiej indukcji. Stacjonarnie w Krakowie lub Nowym Targu albo online - cena ta sama: 750 zł.